Modern Ido Poeti

Louis Pascau & Tazio Carlevaro

Editerio La Blua Baleno 2026

ri-rdituro di la libro Unesma aparo en 1981  che Editerio “Hans Dubois”

La dokumento esis sherpita de arkivi obliviata ye la fondo di la Interreto, nur en formato txt.

On ridonas plu bela formi a la tituli, tamen on ne savas quale esis la unesma edituro.

On demandas perdono se la nuna formo ne es korekta.

∰

 Modern Ido Poeti

Louis Pascau & Tazio Carlevaro

Unesma aparo en 1981  che Editerio “Hans Dubois”

CH-6500 Bellinzona

Duesma edito: 2019 Editerio “Hans Dubois”

CH-6500 Bellinzona

Triesma edito en 2026 che La blua baleno

Libro originale preparita por Ido-publiko

Autori: Louis Pascau, Tazio Carlevaro.

Kopio-yuro: che l' autori.

Editerio: "Hans Dubois", che Tazio Carlevaro, Viale Giuseppe Motta 32, CH-6500

BELLINZONA (Suisia)

tcarlevaro@bluewin.ch

Atencez

Ja en 1981 ni probis kontaktar omn autori, por querar la permiso riproduktar la texti

quin ni previdis por ca libreto. Tamen, ne omnin ni sucesis kontaktar. Ni pregas

eventual ne-kontaktiti, skribar al hodial redaktero di ca nov edituro.

Dato dil unesma edito: decembro 1981

Dato dil duesma edito: marto 2019

Kom prefaco

Amiki, qua temeraro pretendus definar poezio ?

Ol esas nedefinebla, ol es diversa infinite. Sive rezono, sive senti, sive sentimenti, sive fantazio, sive foleso konfidas su a la Muzi. Ula poeto paktas kun Apolon; altra, kun Dionizos. Polimnia exaltas Paulus, Erato karezas Petrus. Unu parfinas versi quale sorgem orforjisto, altru gamboligas libere la vorti quale kavalyuni en agro. Hike, vi admiras flori; ibe, ammo montras su. Ta poemo fluas limpide, olca misterioze velizesas. Furio, gracio, amo, odio, prego, malico, laudo, gayeso, tristeso, deziro, sajeso... tota homo interesas poezio. Ol aptesas salvar homaro de *robotesko. Ni oportune divinez ta chanco poeziala ! Ni aceptez tam la formi stranja kam la familiara formi ! Nula linguo interdiktesas a la poeti. Nula linguo plu bezonas poezio, kom homal expresuro, kam linguo

internaciona, qua ambicias interkorespondigor la populi.

Yen do ca modesta kolekturo. Ol unionas l' Oriento kun l' Ocidento. Hike, koncernesas nur recenta

verki pruvanta ke Ido ankore vivadas. Antea poemi aparis od aparos en la tritoma Antologio da

Andreas Juste, de olqua ja du tomi editesis.

Utinam singlu trovez, hodie, en ca pagini, ula plezuro, e mem, esperinde, ulo plusa !...

Lui Pasko

∰

Andreas Juste

« Kelka noti por mea propra biografio ? Ho ve ! ka tu ne lektis la naraco pri Peter Schlemihl, qua

havis nul ombro ? Quaze simile me havas nul biografio. Nul voyajo, nul milito, nul partiso, nul

funciono, nul ordeno, nul aventuro.

«E tamen me vivas !

«On povas nur asertar, ke me naskis en yaro 1918, baptesis Andreas, e ke Juste esas la nomo di

mea gento. Pluse anke, ke me laboras kom advokato, maxim ofte por povra homi, ed ipsa

pasable povra.

«Ultre lo nur fluado di movanta pensi e kompozo di multa verki. De sur la marjino, de exter, me

spektas la sociala texto: ibe nul plaso por me.

«Kande super la vicina parko flugas pigo, me salutas ta vivanta simbolo, nam en Nederlandana

linguo lua nomo esas ya "De Ekster" (en olima skribo: "de exter").

Tamen me ne obliviez ta bela jorno en Ticino en varo 1971, kand on salutis me kom

poeto-laureato. Pro kanto en Ido, pri Europa, ed en lando di ne-obliviit ancestro. To esis

l'evento di mea vivo. »

L' argironeto

On dicas, ke l' Argironeto

(Tal esas ya la granda nomo,

Quan por ta mikra bestieto

Inventis olim granda homo)

Es araneo originala:

Lu povis ya trovar moyeno

Vivar en aquo riverala

Dum longa tempo sen ul jeno.

Aeron tamen lu bezonas

Por respirar, l' argironeto,

E porta skopo lu fasonas

Per sua stilko mikra reto.

En ta saketo lu provizas,

Klozante sorge, bon aero,

Ta baloneton ferme sizas

E brave plunjas en rivero.

Lu natas vers la profundajo

Por sua aventuroza turo

E lu nur havas kom bagajo

Ta diafana provizuro.

Nun la plunjeri imitas grave

Argironeto, ta maniero,

Li natas en la maro brave

Portante kompresit aero.

E ni poeti, ni qui prizas

La naturala splendideso,

En nia mento ni provizas

Kelka guteti de beleso:

Auroro, flori, peizajo,

Serena versi, dolca kanti,

Tal es por ni lejer bagajo

Por la nostalgioz instanti.

Nubi

La nubi, quin la vento chasas

Prizentas magial spektaklo:

En blua cielo

Yen formi voluta;

Yen alta kastelo

Kun turmi akuta,

Ma drako minacas,

Qua supre flotacas.

Nun sua kapon il abasas

E shokas lente la pinaklo:

Disfalas la muri

E l' alta krenelo,

Ed ombra konturi

Dil bela kastelo,

E lua ruino

Divenas kolino.

La drako esas nun batelo

E granda segli esas l' ali.

E vice posterno

Facita belforma,

To esas kaverno,

Qua beas enorma,

Ed apud la klifo

Aparas nun rifo.

Ma fugas ja ta griz pelmelo,

E venas trupo de kavali:

Fantome li kuras

Sen irga bruiso,

E sempre li duras

Glitar ad abiso,

Qua semblas la skopo

Di sua galopo.

Desvolvas su nun omna-parte

Imensa sharpo de muslino.

Ma ka ne plus ventas ?

Ho, nova marvelo,

Quo subite eventas ?

En tota cielo

Sur blua gazoni

Pasturas mutoni.

Ho vento, tu desegnas arte

En nubi ed en imagino !

Por povra poeto

To semblas miraklo:

Kun sempra dileto

Lu juas spektaklo

E bel peizaji

Sen irga voyaji.

Sonjo-soni

Nu, qual esas ita soni ?

Kad es perli, qua disfal-

En kalico de kristal' ?

Quale stranj es ta resoni,

Ka la tinklo tre lontan

Di ul klosho porcelan ?

Ka liuto di princino

Expektanta sur la rivo

Di la maro dolc arivo ?

Ka ploranta violino

Expresanta quale voco

Lo profunda dil emoco ?

Ka bruiso di fonteno

Gorgeanta lor somero

Kun aromo di roziero ?

Ka la kanto di sireno,

Qua, natante cirkum roko

Lansas la luriv advoko ?

Ka la harpo di poeto,

Qua deplor- la nobla morto

Di Arthur la dolca forto ?

Ka la jemo dt profeto,

Qua lament en nokt' obskura,

Nam li vidas lo Futura ?

(Revado da pesimisto)

La semero

Tu ne savas, ho semero

Laboranta lor vespero,

Ka tu vidos la rekolto.

Tu parfinas, kun fervoro

Tua bel e bon laboro.

Ni l' Idisti, esas tala:

Sen diskuti shikanala,

Kun espero, kun plezuro,

Ni ya semas por futuro.

Soneto

Ho vi qui vivas for la trista turbi,

Milkapa monstri forta ma steril,

E for la richa sklavi qui defil-

Sur tro luxoza stradi di grand urbi,

Vi qui for la fumuri dil suburbi

Plenigas verko simpla ed util

Kun anmo klar e kordio humil

Sen suciar la tribual perturbi,

Vi qui ne perdis la naskala yuro

Sequar la nobla ritmo dil naturo,

Sen subisar la pekunial opreso,

Ho vi, l' ultimi forsan del mortivi

Qui juas tale homo-digna vivi,

Ka vi koncias via feliceso ?

(Yen mikra poemo cherpita de la serio “Petri an voyo”, en japonatra formo)

De la palaco

Nur un kolono restas

En sola staco;

Ed ibe sur la kresto

Cikoniala nesto.

Olim e nun

Tri yarmili o quar ante nia epoko

Sur la stepo imensa kavalkis l' ancestri,

E sencese li migris de loko vers loko

Segun harda imperi di sua klan-estri.

Ho primavo barbar, misterioza nomado,

Me dezirus savar tua vivo e senti,

Pri tu ofte me rev- e per l'imaginado

Iluzionas vidar trans pasinta yarcenti.

Trairinte dum hori planaji e vali,

Por drlnkar nun li haltas an bordo di pondo;

Ita homi, qui povas dresar la kavali,

Ita viri potent es la mastri dil mondo.

Li anime diskutas, nam morge la bando

Must- iror trans imens ad obskura foresto;

Da la chefo luktema tal es la komando;

Por invado subit e por plusa konquesto.

Li feroce kombatos, li spolios trezoro,

E pos vinko rivenos Kun trupo de sklavi,

Ili raptos sucino, plu bela kam oro,

Ed ocldos — pro quo ? pro la yuro dil glavi.

Poke chanjis la homi depos ta periodo:

Vice glavi de bronzo li uzas nun bombi;

Li ne chanjis la skopo, ma nur la metodo,

E Homaro tracizas la marcho per tombi.

Kad eventis sur tero, ho ve, nul progreso ?

Forsan, nam por agar lo feroc e lo mala,

Progresinte rapide pri hipokriteso,

Nun la homi deziras pretexti legala.

LC oficala decido da mala potento,

Qua misduktas populo vers fola destini,

To permisas a li kun la paco dil mento

Agar furti honest e legal asasini —

Ve, ho frati, sur ta lakrimoza planeto,

Ka nultempe audesos pacala melodio ?

Ka ni tandem komprenos ke nula dekreto,

Nula lego yustigas l' opresi e l’ odio ?

Ka ni audos sen shamo la vorti olima

Di la yun Antigona, qua per sua klamo

A ni sempre advokas per moto sublima:

Ne per odio me naskis, me naskis por amo.

∰

Hans Brismark

Hans Brismark, sueda mediko, honorala prezidero di Uniono por la Linguo Internaciona, mortis

evanta 87 yari, en 1976. Il esis aktiva idisto, ed okazionale skribis anke poemi.

La matro mortinta

Tu foriris matro, ma pro quo ?

me questionis, kande la vespero venis,

e la silenco regnis en la chambro.

Nula manuo karezis mea vangi,

nula dolca voco dicis mea nomo.

Pro quo tu iris, matro ?

Ta esis tante bel e nobla,

tua kordio tante kompatema.

Quante ofte tu forprenis

mea doloroz lakrimi

e konsolacis mea kordio !

Tu foriris, matro !

Ka me ne itere vidos

la marveloza brilo dil okuli tua ?

Ka me nur en la memoro audos

tua simpatioz parolo ?

Ne plus me presos tua varma manui,

e ne plus me dicos, ke me amas tu ?

E me klamas: matro, matro !

Ka tu audas me ?

Nur la silenco esas la respondo,

e me ploras, ploras;

ma nulo konsolacas mea kordio.

∰

Kozi Sato

Kozi Sato, japoniano, naskis en Tokyo (Japonia), yel auroro dil 5-a di mayo 1926; il docis angla

linguo en alta skolo. Il diplomizesis pri ta linguo, e pri sociologio. De plu kam 3 yari il es

profesoro che blindaro. Il praktikas la sistemo "Braille", e habitas en Nagasaki.

Kanto dil elektro-turmo

Rango de distanta agri ube nulo videsas... la trista,

sola grondo dil elektro-turmo !

En la nivanta cielo.

Tensante sua brakii, ol subisas forta, subita ventego

ed harda, alta batado di to quo kuras en olua korpo.

Ti qui regardas lu sola, servanta la fora, ne-dormanta

urbi, esas nur poeto e kapricoza voyajanto.

Ye vespero dil monti ed agri di Aizu, kande la longa

ombri dil elektro-turmo ne plus videsas, mikra lumi lumeskas,

che la vilaji qui stacas shultro apud shultro.

Ho ! kara luni dil civilizeso, quin la farmisti regardas

tranquile.

                (segun Koichi Mitani, en trad. da Kozi Sato)

"Haiki"

tradukita da Kozi Sato

Printempa maro

luladas e luladas...

muevo dormetas
                (segun Jitoku)

La pasereto

lud- en garden-angulo...

ne forirante
                (segun Koyo)

Printemp-vespere

venis invito-karto...

por teatrajo !

                (segun Chinshino)

April-voyajo:

lente me trapazadas

lunoza nokto
                (segun Kochoku)

La vilajani

exercas ye kavalo

vespercenizo

                (segun Kakiyamabushi)

Dika omleto !

Es vintrala vakanci...

Matro... infanto...

                (segun Sennyo)

Trans lilio-monto

me ariv- al vilajo

Flor-albizita

                (segun Hekigo-do)

Per vesper-vento

omna la blanka rozi

movas e movas

                (segun Shiki)

La dekorajo

dil komprata kavalo:

printempa vento

                (segun Getsujo)

Matsushima !

tre bela Matsushima !

Matsushima !

                (segun Basho)

Akompanante me

ombro mea retrovenis.

Tre bela luno !

                (segun Sodo)

Esante lavita

la tombo di mea infanto

lun-lumizesas

                (segun Toshino)

La klara luno !

Akordeono sonas

en la batelo

                (segun Rijin)

En la dometo

dil monto-paseyo

peonio — bela !

                (segun Shuoshi Mizuahara Naiko)

Kantas kukulo.

obliviita lumo

dil monto-templo

                (segun Gryokusetsin)

Printempo

Aden la busho

di februaro

sonas torento

Printempa koldeso !

Princino Kaguyahimo

en la bambuo

El ne par-donas

Sua labii a me

kolda printempo !

Lumi dil templo

quaza printempo

venas vespero !

Somero

Tre kurta nokto !

Esas puerino

en puer-balneyo.

Autuno

Kolda autuno !

Sonadas la torento

Plue plue

Autuna vento !

La grandega vazo

tote sen flori.

Vintro

Sonadas kloshi

dil kristnasko-festo

lunoza nokto !

Kristnasko-festo !

Steli bele briladas

ek oriento.

Sacerdoto

polisas sua shui

por kristnasko-festo.

∰

Boris Aaronov

Sovieta civitano, de Kiev, ube il ankore hodie habitas, Aaronov esas konocata en la tota idista

mondo ja de 1927, lor il adheris al florifanta sovieta Ido-muvmento. Il esis docisto profesionala:

longe il docis anke Ido a pueri e a yuni di sua skolo. Il ne skribis multa poemi: generale, nur por

okazioni specala.

Nia kansono

(dedikita a Renkontri amikala, Kiev, 1970)

Suno brilas gaya,

cielo sennuboza,

ni marchadas kune

joya, kurajoza !

Omni es amiki,

omni es egala,

nula enemiki —

union' fratala !

Kredas ni, ke venos

tempo expektanta

e popul omnube

esos parolanta

en Helpanta linguo,

linguo ideala

por ke sempre vivos

Union' mondala !

Hisez do plu alte

nia red standardo !

Brilez nia Stelo !

Flugez nia kanto !

Sonez Ido-voco

tra la mari, monti

por ke omni videz

klara horizonti !

∰

Mirostaw Wiechowski ("vex")

Recente aparis sub pseudonimo "Vex", precipue en "Progreso", tre interesiva modernastila

poemeti. L'autoro di ta poemeti naskis en Warszawa yel 29a di aprilo 1945. Il studiis en

elementala skolo de 1952 til 1958, en gimnazio de 1958 til 1962, en alta skolo politeknikala di

Warszawa de 1962 til 1969. De 1970 til 1976 il laboris kom asistanto en l' Instituto di Fundamen

ti di Elektroniko, ed en sama tempo il frequentis kursi pri matematiko e pedagogio an l'

Universitato di Warszawa. De decembro 1976, il habitas en Uppsala (Suedia), ube il sucesoze

studiis la komputorcienci, ed esas nun employata.

Papiliono

En sua palmeto

Mikra puerino klozis flava papiliono.

El turnesis

Aplaudis la manui

Amuzite kureskis renkontre me -

Kun la fingri flave makuloza del sango dil papiliono

Qua trovabis lojeyo e tombo

En elua palmo klozit...

Relato

Pro quo

lektante pri l' morto acidental

di un homo

ni kompatas

ni ploras

dum ke la morto di centmili

es por ni nulo plu

kam statistiko ?

Pro quo ?

Me skribas poemi poemachi versi versaji poeziaji poezifuri.

Nam, regretinde,

Oli ne savas skribar su ipsa.

Timo

Me timas polvo, psikologio e sociologi quin me lektas;

Me timas radioaktiveso ed LSD,

Automobili e fumuri,

Generali ed arboro-abatisti...

E pose

Me oblivias e me aceptas ca risko

Sive me esperas, sive ol atraktas me;

Anke tu lon facas

Do pro quo tu ne kaptas tua kapo per la manui

Kande jurnali anuncas venenizo di ankore un rivero ?

De ube savar

Se cirkum tu

Granda homi ne trovesas

E tamen granda kozi eventas

Do lore TU es homo granda —

Ma qua kozi es grand e qua homi...

(sen titulo)

Lo nepercepteblan perceptar

Nomar

Klozar per vorto.

Tu ne es omno - tu dicas -

La folion falanta

On ne riapartenigos a l' arboro.

Eroro

Me volis dicar a lu

Ke lu ton ne facez.

Me savis...

Se lu ton facos...

Me volis

Ke lu ne facez eroro faclt olim da me.

Lu ne kredos

Lu facos to.

Nun lu volos dicar ton ad altru.

Me volas dicar a lu ke lu ton ne facez

E ne realigez mea next eroro...

Tu

Tu evas duadek yari -

Tua pektoro e hard

E la kapon tu fiere tenas sur la kolo,

Ube mem un rugeto ankore trovesar ne darfas.

Tu sentas tante superba koram !' oldini

Nam tu savas

Ke nultempe tu esos olda...

Tu evas triadek yari -

Tu ja savas ke pos atingar la zenito

On povas nur decensor.

Ma tu ankore kredas povar

Plulongigor la sejorno ibe,

Sub la maxlm lumoza sunradii,

Tante, quante tu volas...

E pose —

Tu savas nultempe riesor yuna

E tu regardas la fiera yunini

Sen envidiar li, indulgeme.

Tu ya savas anke

Ke li devos travivar ipsa

(nam es desposibla trovar remplasanto)

Lo sama quon experiencabis tu

Por klozar la cirklo eterna.

Nia domo |

Ulu kriblagis tra l' fingri

La tota tero

La omna astri

La omna kozi qui es --

Ulu facis la monti ek monti

E la vali ek vali —

Ulu lansis ideo

Ulu suportis ol —

La semanto omnopotenta ne vartis la rekolto

Il renuncis la mondo

La homi

La domo en qua saminstante

Es la viv', es la morto.

Nia domo Il

Sur nia tero (ne tam granda kam ni volas)

Onyonatre ronda

La homuli esadas fatigata

La homini doloroze parturas la homidi

La homi eterne serchas lo neparserchebla...

Sur nia tero (ne tam bela kam ni volas)

Mi despacas kun nia vicini

Ni falias komprenar nia proximi

Ni dessorgas nia domeni

Nam ni sorgas destruktar ti di altri.

En nia domo l infanti questionas

Pri l' aferi nerespondota

Nam ni la respondo ne savas

O - savante ol - ne aplikas.

Do (do ?) ni fugas

Ad explori dil kosmospaco

Celante nia struchala kapi

En la sabli di Marso...

∰

Nikolay Gaponenko

Nikolay Gaponenko esis sovyeta civitano, ukrainiano, ed habitis en Kiev. Pri ilu ni savas poke:

regretinde tro ofte inquesto-letri pri biografio restas ulube... nerespondizata. Ni savas nur ke il

partoprenis al liberigiva milito kontre la naziista armeo, e ke il mortis kelka yari ante nun.

Por ke vivon tu pasus ne vane...

Savis me un homo en Armeo,

Lu repozas nun en tomb' areo:

Ma Lu kurajoze en kombati

Defensabis mult popul-gefrati.

Ilu mortis mez nombroza morti,

Tala esis Lua fina vorti:

Por ke vivon Tu pasus ne vane —

Ne disipez Tu forci. dil kord' !

Ne stagneskez -

ma sempr' adavane !

Por la homi vivar - to es joyo,

Meze voyi nombroz - ca es voyo

Apertanta a bel vivo-pord'.

(30.1V.1966, Kiev)

Naskez por krear bel vivo !

Floro naskis sub arboro...

Sun” salutis nasko-horo...

Ciel' ridetis, joyis blua

De senfin altego lua...

Ornez la homala vivo

Ho, floreto - joyo nia !

Sub la Luno infanteto

Apareskis... sur Planeto,

Nia kordii rideskas,

Kantas, joyas, felicheskas...

Kreskez por krear bel vivo,

Ho, homet' - espero nia !

Ma sub Suno, Luno... - bombi ...

Lansas tondri... morti... tombi...

Li mortigas la floreti...

Li mortigas l' infanteti...

Saja homi, haltez tanki. !

Haltez krueloza yanki !

Ho, cesigez la horori !

Homi, salvez nasko-hori

En Panama, en Vietnamo...

Pro liber’, Frateso, Amo !

Por ke Pac' lumizez Mondo —

Homi kune facez Rondo !

Flori naskez sub arbori !

Sub la Luno - infanteti !

Sun’ salutez nasko-hori

Sub la steli e planeti !

Homal kordii rideskez !

Kantez, joyez, feliceskez !

Naskez ! Kreskez ! Esez viva

Nov homet' - Espero nia !

(1.VI.1966, Kiev)

Testamento

Kand' me mortos, vi sepultez

Men en tomb-areo,

Meze di la Stepi larja

En Ukraina mea;

Ke me videz l' agri vasta,

E Dnipro e monti,

Ke me audez sempr' mujanta,

Bruisanta ondi !

Men sepultez e revoltez

Por ruptar opreso;

L' enemika sangon varsez

Pro liberigeso !

En familio homara,

Nova e libera,

Rimemorez me per vorti

Kordial, sincera.

(Poemo skribita da famoza ukrainiana poeto Taras Shevchenko /1814-1861/, ye

1845, e tradukita da Gaponenko en 1966)

Pensi mea, pensi mea...

Pensi mea, pensi mea,

Vi trubligas mento !

Pro quo plenas vi paperon,

Trista e tormanta ?

Pro quo vento ne dispersis

Vi qual step-polveti ?

E chagreno ne dormigis

Vin qual filieti ?

Pensi mea, pensi mea,

Filii mea, rozi !

Vin me kreis e sorgadis —

Ub' me vin enpozos ?

Irez vi ad Ukraina

Matro-land' unika,

Kom orfani senhemala ! -

Me - perisos hike.

Trovos vi la kord' afabla,

Audos vort' sincera !

Vi vereson ibe prizos,

Ed glorio vera...

Adkarezez Matro mea,

Ukrain' amanta,

Mea filiin senhema,

Kom tua infanto !

                (Taras Shevchenko)

Kolombi flugez !

Ho, flugez vi, kolombi kara,

Haltigos vin obstakli nul,

Kunportez tra la monti, mari

Nia salut' ad mond-popul'.

Se venti super Ter' jemeskos,

Ed esos ciel' pro sturm' tondrar,

Del voy' vin sturm' ne deturneskos,

Milan' ne povos vin kaptar !

Por la felico ed libero

Kolombi flugez ad-avan',

Homar' observas grand-espere

Via flugado Pac-vokant !

Vi flugez tra brilant Auroro,

E tra timendo tenebroz,

Advokez mondon a Laboro,

Ad vivo joya e pacoz !

                (Famoza kansono sovietala, muziko da l. Dunaevskiy, vorti da M.

                Matusovskiy. Tradukita da N.G., 1958)

∰

Michel Bouts

Michel Bouts esis sat recent idisto, qua quik atraktesis dal posibleso versifar en Ido. Il skribis tre

bela poemi, qui aparis precipue en Progreso. Ho ve ! Regretinde dum la maxim recenta yari

diversa trauri grava e doloroza frapis il. En granda desespero, il livis domo, vilajo, e desaparis,

tale ke nia inquesti che la lokala autoritati indikis, ke "il livis la regiono sen lasir la nov adreso".

En Bazouges .la Perouse il ne plus vivas. Ube il nun trovesas ?

Manuo mea

Manuo, dil cerebro tam anteno kam servanto,

Irga qua trezorin il deskovras o genitas,

Vane la kreero sen tua helpo pretendas

Maturigar oli per sua nura spirito.

Omno quon l' okulo sive l' orelo konceptas

Per digit-habileso pokope formacesas.

L' intelekto laboras de ta kruda materio,

E yen, jus-naskinta, l’ infanto de nia revo.

Ad ula poeto

La trezori-serchemo

Transiras mont' e mari

Perdante sua spensi

Por la viv' o la morto.

Povra durstanto d' oro,

En mezo del dezerti

Persequas il la sonji

Qui duktos il a nulo.

Quante plu kompatinda

Ta qua por rara versi

Ad omna dementesi

Duktas la mento sua !

Ta truver' egarita

Ja klozinta l' okuli

Sur povra flava lauri

Vartos la dormo lasta.

Se tu perdus la Nordo

Tu jacus en kateni

Meze di la perversi:

Ne plendez tua fato,

Ma serchez altra voyo.

Agnoskinta la kulpi

Tu certe trovos venti

Duktont al bon portuo.

Yuneso

Yuneso ! Evo di Deo, virga del temp’ e del morto,

Vers portreto dil amo qua modlis tua vizajo,

Ka falchesar o velkadar esos sempre tua fato ?

Beleso di quo l' preco esas gracio nefinita,

Argil' neimitebla, inter qua palmi presinta,

Qua fairo parfacis tu sen nigrigar tua vangi ?

No, tu ne es mortiva. Ek la ligili dil karno,

Tua spirito transvivas; e. pos la korpo ruinesis,

Tu brilas en l' okuli dil oldo, dolca lumo...

Ho ve !

Tam longe, kam brilos inter mea fingri

Mea vivo sub sun-lumo quale perlo,

Me nule permisos ad ul korvo o merlo

Kontestor ol a me per granda kriadi.

Tro quik evo venos e gracio foriros.

La treno siflante duktos me vers mortor.

Ube haltar, Sinioro ? Ho ve ! Ta agro pasos

E pasis ta floro quan me volis kolior.

Ho vivo ! Ho voyajo jus entraprezita,

Ho cielo velata per dika kurteno...

Yen hike venonta la nigra spozino,

E yen sur la fluvio la barko funesta...

Via quieteson me tro multe prizis,

Bela posdimezi d' autumno o printempo,

Dei quin la foto mentioza surprizis

Sub la tremetanta lumo dil bosketo.

Kande sangifanta la suno vesperal

Lansas mea revi kontre l' olda muro,

Ho quante me tremas sequar lua kuro

Qua dronus me kun ol en l' ondo ocidental !

Ubr ritrovar vi, omni quin me amis,

Kari qui sen adio forfugis en l' ombro ?

Gepatri, spozino, ka vi ya perisis

Dissolvita meze dil imensa nombro ?

Quon esas la vivo ? Pro quo tante jemar ?

Qua povus evitar mem kelke ta probi ?

Enterigo bone remedias la mali

Quin nula mediko fanfaronas flegar.

Nu irez, nu helpenz hedero verdeskor.

Ne kredez tu sola por ta lasta tasko.

Irgu quan depresas la prevido mortor,

Kad il vere darfas proklamesar homo ?

∰

Valdis Sprogis

Valdis Sprogis esis latviana poeto, qua skribis originale en Ido, ed anke multe e talentoze

tradukis de latviana literaturo. Pri il ni havas poka informi biografiala: nulu respondis a nia

biografiala inquesti.

Mikra donacajo

(dedikita a Boris Aaronov)

Me volas verso donacar a tu,

amiko, quan nulkande me vidabis.

Ma l' amikeso ta es forta, granitatra,

ol vera monumento divenabis.

Ja longa yari pasas, triadek,

la mondo es vidinta mala sturmi,

ma nia letri flugas same kolombatre,

plubeliganta maxim nobla turmi.

Ni granda skopon volas atingar —

nun nia ero esas advenanta.

Omnube ldo sonez vaste, radiatre,

al amikeso omnin advokante.

Ni quale oron volas disdonar, -

ta esas nia ecelanta volo.

Per Ido la homaro povas rinaskar,

del equatoro tll la kolda Polo.                

                (1958)

A Baltika Maro

Mea kara Baltika Maro,

esez amata da la homaro !

Gardez fortege la Paco dil mondo,

kontre militi bruisez singl ondo !

                (1962)

Dedikita ad Erna Vorobyova

Esez joyoza en la nomdio, -

ton ni deziras per Ido-karto !

Esez fortega tua kordio,

qua amas la homaro, grand idei, arto !

Nur per sola bela rozo

Nur por sola bela rozo,

tradi - ridi,

me girlandon alta plektis,

tradi - ridi - rallala !

Nur pro sola bel yunino,

tradi - ridi,

me kavalkis longa voyo,

tradi - ridi — rallala !

En vespero emocoza

tradi - ridi,

me komencis la kavalko,

tradi - ridi - rallala !

Kand atingis la vilajo,

tradi - ridi,

elu stacis en la pordo,

tradi - ridl - rallala !

Me manuo ad el donis,

tradi - ridi,

ma ol restis sen acepto,

tradi - ridi - rallala !

                (latva popul-kansono "Bij man vienas rozes del", tradukita da Valdis Sprogis)

Ho, lucieto

Ho, la verda lucieto,

venez kun me ludetar !

Tu en la profunda maro,

me en querka batelet'.

Quik ek-natas lucieto,

kaptas mea bel kronet'.

OI portesis tra la maro

per la aquo bulifant.

OI foriris, ibe restis

en la fora mar-bordet'.

En la fora marbordeto,

en korteto fiancal...

La fableto

Per blanka kavaleto

Kavalkadas la fableto.

Tre rapide hastas olu,

la flugilo es de oro.

Kavalkadas e kavalkas,

olu hemo ne posedas.

Til la nova revi finas

Olu quik la hmo livas.

Me tre longe fore esis,

nunitere me lu vidis:

De arjento es hufeti,

blua flori — la brideto.

La duktilo es perloza —

Kavalkadas e ne stagnas,

olu hemo ne posedas.

                (latva populkansoneto, tradukita da V. Sprogis)

Valoras

En momenti desesperoza

la manui falas surmenita,

me sentas - es vane sufrar

por tu,

eterne neacesebla,

nulube trovebla,

indiferenta, inerta

homaro.

Quaze kontre monto giganta

mea esforci ruptadas,

quaze en dezerto sabloza

mea pazi e traci sinkadas.

Mea penado sikeskas

quaze aquo de manuo

e mea yuneso foriras.

En pektoro fatigita,

solitara e povra,

la anmo sentas su kolde.

Vane ! Omno es vane !

Ne valoras !

En la profundaji dil vivo,

en fango sufokiganta

apareskas vizajo

di la homaro —

domajita e sangizita.

E men itere kaptas dolori

e fluas lakrimi,

senfine fluas,

e deskoldigas glacio mea.

E la kordio itere es varma e vasta

quale la suno en la printempo.

Me extensas la manui:

Venez che mea kordio

vi, omni, la aplastita e la refuzita !

Me kisas tu,

la domajita e la sangizita,

kara vizajo dil homaro !

Me fidas a tu!

Qua es sinkinta, povas levar su...

Tu, la eterna fonteno

qua forco elevas ad supre, -

me amas tu, homaro !

Prenez mea pulsanta kordio,

prenez mea lakrimi !

Prenez mea esforci !

Me amas tu

quaze matro sua doloroza infanti.

Kun tu me kreskas,

kun tu me grandeskas, me sentas —

ne esas vane.

Valoras !

                (Poemo dal latva poetino Aspazija /1868-1943/, tradukita da Valdis Sprogis)

∰

Ausma Pormale

Ausma Pormale esas latva civitano, qua skriptis poemi originala anke en Ido, La propozata

selekto de poemi venas de yari 1964, 1970 e 1972. Plu ampla informi biografiala mankas... ofte

letri ne recevas respondo !

(sen titulo)

No, me ne povas ne kantar. kansoni,

quale hirundo ne portar printempo !

Me kantas ofte, quale la hirundo

kun ali en la flugo gracioz...

Ridetez...

La maxim bela vetero en la naturo esas printempo.

Amoro esas la maxlm bela tempo en la vivo homala.

La maxlm tenua kreuro esas mayflori

E me donacas la fasketo a tu...

Ridetez

pri la elegiala kaliceti ! ...

(sen titulo)

Vu povas joyar,

kande mea vangi lakrimin

quale flori petalin

varsas,

nam me ploras

de feliceso...

(sen titulo)

Mea dorno volas devancar tua joyo, -

Ne dicez, ke me es kruela, ne dicez.

Mea dorno volas abasar tua kapo, -

Ne dicez, ke me es malica, ne dicez.

Mea dorno es dolca por mea amato,

Mea dorno promocas ton, quan me amas.

Ludo

Verda maro. Blua revi.

Homino che maro sidas.

Verda maro. Blua revi.

Feliceson elu vidas...

Verda maro. Blua revi.

Homino che maro sidas e ridas...

(sen titulo)

Me pensas pri la jorni:

ca esas ja pasinta...

Ma quale ? —

Yes, quala esis ica jorno ?!

E quala esos la jorno di la morge ?

Me ne respondos.

Respondos

Mea laboro...

Ye l' autuno

Ye l autuno ni spektas adsur la querki ankore verda

E ni vartas olua ardoreso la autunala,

Ma ni ne audas, ke la kruela autuno rideskas:

- He, vu ne pensez, ke sole la querki subisos !

No, ni ne pensas ! Pos autuno esas vintro...

Ni ne pensas, ma savas: printempo - pos la vintro.

Ne tristigez, la querki ! Ni ankore ne mortos, amiki,

Esas bel ardoreso, esos bele verdeskar !

Advenez...

Advenez, se tu povas,

che me en la vespero

quale poemo nova

o la vival espero !

Advenez, se tu povas,

tu esas tam tenera

quale la verso nova

o Suno sur la tero...

La poezio

Quale la maxim tenera sono

En mea oreli soneskas tu,

Kande me pensas pri tu, la bono.

Quale la maxim afabla suno

En mea anmo brileskas tu,

Kande me spektas a tu, la bono.

Quale la maxim purea luno

En mea nokthori aparas tu,

Kande me revas pri tu, la bono.

Quale ni nomos ca vivo astrala ?

Quale a vivo astrala ni dankos ?

Poemeto

Ica dio esas blanka...

Ka tu anke ?

Ica nokto esos tenera...

Me... esos Venero.

Ho, joyo !

Saluto

Me amas tu quale la rozo amas la Suno.

Saluto al Suno

ye nia matini.

Aparez a me quale orea luno aparas a nokto.

Saluto al luno

ye nia nokthori.

Me amas tu quale reda rozo amas brilanta Suno.

Saluto al vivo.

Konfidar esas nia amikala devo,

Mea saluto a tu.

Ka tu anke volas mea revo...

Aparez a me quale blua nokto dil amoro

aparas a luno...

Mikra saluteto al samideano

Quale vu standas, mea yun amiko ?

Ka vu ja lektis nia "YUN Amlko" ?

Ka vu komprenas sempre /do-Devo ?

Vivez Idisti e la Granda Revo !

Pro quo ?

Pro quo on dicas, ke ni ne es amiki ?

Miskompreno, miskompreno.

Me ne havas grand amoro,

Me ne havas vua anmo

E me havas vua manuo,

Kande vu salutas me.

To es leda miskompreno,

Ke on dicas: ... no.

Amikala salutl

Kordiala saluti al amikala festo —

Kordiala saluti al homi, qui laboras por

Paco dil mondo,

Qui laborar por beleso dil vivo,

Qui laboras por felico dil anmi.

Vi esas quale rozi - por tenera amo.

Vi esas quale pugni - por granda kombato !

∰

Axel Rylander

Axel Rylander esas pensionita elektrikal injenioro, laborinta en statala e komunala servo. Il nun

evas 70 yari. Il intereseskis pri Esperanto en 1933, ma trovis Ido plu facila e kun plu internaciona

vortaro. Il recevis Diplomo pri Docado en 1935. Hodie il es direktero dil Instituto di Linguo

Internaciona en Suedia, qua i.a. docas Ido per korespondo. Il publisis precipue en "Komuniki",

organo di Sueda Ido-Federuro. La sequanta poemo ja aparis en "Antologio" (duesma tomo) da

Andreas Juste.

Me renkontris tu...

Me renkontris tu somere.

Lejera qual elfo, bela qual rozguto

tu dansis sur la. prati.

Ni vagis kune tra boski e birkoforesti.

Tu donis a me de tua yuneso

e tua boko suflis ke tu men amis.

Me renkontris tu autune.

Esis nebuli sur la prati

ed esis la tempo di pluvo.

Ni disputadis, e tu dicis ke ni mustis separar.

Tua voco esis harda,

tua okuli indiferenta.

Tu iris— e me esis sola.

Me renkontris tu vintre

en la grand urbo.

Tu me ne vidis nam tua regardi esis nur por lu.

Ma la varmeges' en mea sango —

L'ardoroza palpitado dil kordio

naracis por me la fablo dil somero.

                (1949)

∰

Heidi Neussner

Heidi Neussner (n. 1929 en Berlin) dum multa yari esis un ek la maxim importanta dukteri dil

Ido-movado, kun sua spozo, Alfred Neussner, kun qua el mariajesis en 1950. Heidi e Alfred

renkontris su dum Esperanto-yunarala renkontro en Berlin. El lernis Ido per sua spozo. Heidi

Neussner instigesis poemifar da Andreas Juste en 1980, ye seminario duktata da il, en La

Chaux-de-Fonds (Suisia). Til nun aparis du poemkolekturi: "Galimatiaso" (1980). e "Haiku-atra

poemi" (2001). Altra poemi publikigesis en Ido-revui.

Nomado

Volunte me esus nomado

sempre sur voyi iranta,

sempre nov-deskovranta.

Me prizas la vasta vagado.

Aceptas me pluvo e suno

kom parti di plena vivo.

Vintre me marchas tra nivo

e tra foliar' dum autuno.

Sempre nova decido

ye omna krucumo dil voyo,

por kuriozeso e joyo

dop omna montet' nova vido.

Ma kande venas vespero,

fineskas la granda vagado,

erektas tendon nomado

irgaloke sur tero.

Aranjas itere sorgeme

instalur' konocata

e familiar' cikondata

su sentas sekure e heme.

∰

Louis Pascau ("Lui Pasko")

« Me naskis yel 17a di marto 1913, en Le Croisic, mikra pesko-portuo, sude di Bretonia (Francia),

qua donis a me mar-pasiono. Pos studiado en kolegii de St. Nazaire e St. Brieuc, me navigis ad

Accra, chefurbo dil Gana (Afrika), ube me jeris bazaro e joyis konoceskar |’ Afrikani. Milito

eventis. Kom infantriano minima-ranga, me sendesis ad Hulst (Holando). Mea regimento mustis

quik retretar. Kaptite, me sucedante divenis, en Polonia, Germania, Chekoslovakia, Austria...

ter-piochagisto, manu-agisto en sukriferio, farmo-servisto, desfangizisto... e maxim nehabila pri

omno ! Tandem en Francia, pos ula judiciala studiado, me funcionis kom statala domenisto.

Sempre, omnube, me obediis neambicieme “hobio skribachar mikra kozi. Ido revelesis a me da

frati Moureaux, erste yel mea 56a yaro, e delore me ludis uzar ta linguo. Yen do ula proburi, sat

kurta, por ne tro tedor. Amen ! »

Idisto en Thun (Suisia) - 1975

(Nur kom memorilo, ca naiva fantaziajo dedikesas humite a nia salvintini: Damzelo Bosshard e Siorino Walser, kun gratitudo)

Yen, avan fenestro, en cielo, Virgino,

Quan ul M o n a k u lo surveyas severe,

E suno briligas, ho ve ! senespere,

La nivo kovrant ta damzelo sen fino.

Yen infre Aa re fluante kantanta,

Yen tekti tegula fidel a pasinto,

Yen dolca vespero nun pastelizanta,

Til steli naskanta, ca pinto... ta pinto...

En alta kastelo diThun, romanala,

Yarcenti transvivis por nia vizito.

Ma Santa Beatus ne levis su a la

Riskanti en groto ... Fi ! la ne-polito !

Sur lago navigis ni, la temerari,

E tillnterlaken, ya inter l' azuro

Dil cielo... l' azuro dil aquo. Montari

Violea cirkondis la bel aventuro.

EdenBern, ni vidis stranjaji: la frapi

Ad klosho da viro tot-hora; muliero

Okul-bendizita stacanta sur kapi,

Superb espadiero, ya ma balanciero.

Ni vidis stacar e Talar sur quar pedi,

E plumpe dansar ocilante, pregante,

En foso, quar ursi fur-bruna, plump ! e di

Kantono l' emblemi hanch-movis grunante.

Acensis ni uldie, somitediNiesen,

Til agli, for nia industrialaji,

Tam alte kam fiera klimeri, ma ni, sen

Penar tam riskoze kam li, nam per kaji.

Ulnokte, tro kurta, me vidis do de dop

La dorsi di turbo, kolor-vestizita

Suisulo lansanta standardo ... hop ed hop !

Hop ! - Hura ! - Hop ! — Hura ! Hop ica ! - Hop ita !

Kolor-vestiziti sufleskis en tubi

Longega ! ... longega ! ... e li modulacis,

Kom voko flugant del abismi al nubi,

Melodio profunda vers ombri qui tacis.

"Exkursi e festi ? - questionis seriozi —

Ka vi ne laboris ? Kad esas serioza ? "

Ba ! joyo ne nocas la linguo. Per proza

Raporto, li traktez serioze Id-kozi.

Amoro vice milito

Amiki, ni juez totsimple la suno !

La luno disradias por omna revemi.

La cielo observas per centi de steli

Ta bulo tam mikra kam pomo: la tero.

Potento, quon es tu en ca universo ?

Glorioza formiko. E por quo, humili

Sennombra, donante ganante sufregi,

Vi kuras blindatre, klamante, ad morto ?

Askoltez poeti kantanta lo bela.

Vivigez la penso dil saji serena.

E sempre pri singla instanto, nu ! joyez.

En lasta bosketi restanta caglobe,

Gdyuni, mem de antipodi, advenez

Luktar, ne pro odio, ma nur amoroze.

La polutita muevego

Puerulo tre dolce visheskis muevego.

Il dolce, tre dolce, netigis un alo.

Aparas la plumi, ma kelke krumplita.

Nam esas l' ucelo ve ! nek obsidiana,

Nek arte skultit ek ebeno, ma karna,

Vivanta, sufranta, tremanta. La puero

klameskas tre fiere: "Nu ! videz ja l’ alo !"

Il tacis, nam lore il sentis l' ucelo

Viskoz moleskar e tensar la du gambi,

la kapo pendar, e klozar su l' okuli.

Ne plus la muevego glit-flugos super ni,

ne plus delektesos vidar oceano,

tektaro, foliaro, agraro, fluviaro

pelmele de nun ocilar sub flugado;

ve ! ve ! La muevego nun esas mortinta !

(Sur la plajo sordida, pro naufrajo dil "Amoco-Cadiz", petrol-navo 500.000-tuna)

Pos foliumir olima libro pri homini

Ye la debuto

Di ca yarcento,

Ul moralisto

Ya interdiktis

A la muliero

La bicikl-uzo;

Pro ke — il dicis —

La pedalago

Pedon descelas

E mem ol montras

Parto del suro.

Or, taepoke,

Segun la modo,

Longa la robo

Kovris adinfre

Mem la boteto.

Nia avuli

Juis vidar la

Nur maleoli

Ledro-kovrita.

Ho ! moralisto,

Tu ne konocis

La hominaro.

Tu ne memoris

Eva, qua metis

Nur vito-folio.

Tu ne previdis

Nuna jupeti

E dekolturi,

Nek tu konocis

Sempra viraro,

Qua emoceskus

Pri nur un haro,

Se la cetero

Tote celesus.

(sen titulo)

L' aquo-sprico retrofalas,

desesperant

atingar la cielo.

(sen titulo)

L' akaparemi venas.

For-irez, kapristo,

for-irez kun tua kapri !

Adube fugis l' anmo dil monto ?

(sen titulo)

En la korto dil azilo,

olda navano

delonge ne vidinte maro,

su-inklinante a barelo de pluv-aquo,

longe, longe extazadas...

Ma pri quo, nu ?

Ligno-peceto flotacas...

∰

Komentaro (1980)

Tazio Carlevaro

Kelka yari ante nun, kande Louis Pascau e me expresis ensemble l' opiniono, ke esus oportun

editar antologiala libro de modem Ido-poeti, ni ne previdis, quala desfacilajin ni renkontros.

L'unesma (ma precipua) desfacilajo esis la kolektado dil materialo, qua trovesas generale

dispersata, manuskripta, o imprimata en mikra revueti kun pok aboneri. Duesma desfacilajo esis

la trovo di biografiala dati pri l' autori. Regretinde tro multa letri malgre pretendita

korespondemeso restis sen respondo. En ta parto amiko Pascau facis laboro preske superhoma.

Nia skopo esis pruvar ke nuntempe l' Ido-poezio ne nur ankore existas, ma ke ol mem florifas.

Ton savas poki, mem inter l' Idisti. Ni vizis precipue originala poeti: pro to ni lasis kelke adlatere

ta poeti, qui okupis su exkluzive pri tradukado. La tradukuri, quin vi trovos hike, venas generale

de poeti qui plu multe laboris en originalliteratura domeno.

Altra kondiciono dil selekto esis l' aktualeso dil autori. Ni exkluzis ta poeti, qui segun ni,

apartenas a plu frua epoko dil Ido-literaturo, quale Tom Sweetlove, Sigvard Quarfood, Gilbert H.

Richardson , Gilbert Vallaeys, Jules Houillon, ed altri plusa.

Finale restis dek autori. Sat richa rekolto, qua tamen ne sempre inkluzas poeti kun sama valoro,

o kun sama produktiveso.

Andreas Juste es la chefo dil eskadrono, e probable anke la hodiala Ido-poeto maxim fertila e

kun tre profunda konoco (anke tra propra elaboro) dil teknikala moyeni dil Ido-poezio. Segun

me, omna futura Ido-poeto ne darfos skriptar sen parstudiir lua verki (ed olti da Louis Pascau e

Marcel Bouts). Ta nova poeto mustos sugar quale matrala lakto lua tekniko, e lua generala

poetiko. A. Juste komencis sua aktivesado per hero-komika poemo "La serchado", skribita en

1961, ma publisita erste en 1972. Pro to lua unesma verko editita esas "La soneti", kompozita en

1962 e publisita en 1963, qua quik konocigis il al publiko, qua cetere anke quik prizeskis lu. Tre

matura "Odo a Couturat" skribita en 1964 e publisita en 1966 fermigis ilua famo, ja existanta.

Inter 1972 e 1978 il skribis divers "Epistoli", di qui nur parto aparis koram la publiko, en qui la

poeto "rivizitas" poeziale, kun intenci morala e didaktika, problemi sociala, interlinguistika,

poetika, linguistika: ecelanta didaktika poezio.

En 1973 aparis ulteriora verko sapiencala: "La fabli dil olda korvo". Samyare il preparis la

manuskripto di varioza verko, kelke komika, kelke serioza, kelke bizara: "Vitra perli". Il ipsa

preparis propr antologiala verko "De divers instanti", kun poemi de 1961 til 1974.

"Bunta garbo" propozas la tradukal verki da Juste (1978).

A. Juste, cetere, ne esas nur poeto, ma anke talentoza literaturkritikero, ed exploremo pri l'

Ido-kulturo. Tale il kompilis e publikigis l' "Antologio di Idolinguo", homajo a poeti e skripteri

idista dil unesma periodo (unesma tomo, 1973) , e dil duesma periodo (duesma tomo, 1979),

verko kompletigota per triesma tomo.

En 1981 il docis dum un tota semano en kurso pri Ido-kulturo e -literaturo an l' Internaciona

Vakancala Skolo di La Chaux-de-Fonds. La texto publikigesos.

Andreas Juste es poeto qua dominacas multa metri e mult strofo-formi, tre atencoza a problemi

di ritmo e di eufonio. Exemple, Kun Pascau e Bouts, il introduktis cetere sporade ja uzata evito

dil hiati intervortala (ex.: "sua amiko”, "sua ordino") , sive per kraza pronunco {"suamiko") , sive

per frazo-transformaco ("ordino sua"). La selekto del poemi da Juste hike prezentata es mikreta

parteto de granda produktado.

Prelasta en ca florilegio, tamen nur nam il ipse deziris lo, esas l’ altra magna persono dil hodiala

Ido-literaturo: Louis Pascau.

Il esas fekunda, humoroza autoro di kurta prozala skisuri, noveleti, quin il cizelas delikate, per

linguo vivaca. Il multe tradukis del franca klasika literaturo. Lua verki aparis precipue en

"Progreso", ed en "Ido-Letro". Lua poemi pov- esar lirika instanti, ma plu ofte il montras su en

reflekti pri spontana inspiruri, ed anke en valoroza, nam humoroza moralfilozofiala verketi, kun

imaji a ludiva. ll es anke bona konocanto dil diferanta metrika sistemi, ed il studiis trovar maxim

apta transpozi por ta skopo anke a Ido. Regretinde lua verki es tro dispersita en revui e revueti.

Segun me. il meritas tota volumo kun kolekturo kompleta de sua verki.

Altra granda voco, ve tro frue silencinta !, en la modem Ido-poezio es certe Michel Bouts. Il lasis

a ni poka verki, ma to poka plasas il quik an alta poeziala nivelo, kun Juste e Pascau, Ta poeto

uzas poka rimi, ma rafinite uzas ritmi, qui suportas poezial inspiro kun tre densa semantikala

strukturo. Lua temi es la lirika inspiro, l' instanto fuganta, e pro to, ofte, anke profunda medito

precize pri ta instanto fuganta, e do pri la senco dil vivo e dil morto.

Del nordo venas Hans Brismark, qua tamen apartenas a generaciono plu anciena kam l' indikit

autori (il naskis en 1889). Il lasis ne multa originala verki: probable la poemo hike trovebla es lua

maxim bela. Plu konocata il es pro sua tradukuri de Omar Kayyam e de Platon, l' Apologio di

Sokrates (1952-3). Preske omna lua verki aparis en "Sueda Mondolingual Revuo".

En la sama periodalo aparis anke sat reguloze la poemi (tradukuri e originalaji) da Axel Rylander,

poeto delikata, e certe plu konocata kom tradukero.

Vera nova voco en l' Ido-literaturo prezentesas dal japoniano Kozi Sato, de qua ni propozas kelka

japoniana ritmi. Il ne rekte tradukis del japoniana literaturo, ma kreis en Ido segun japoniana

ritmi e autori. L aludema kontenajo dil japonianatra poemi da Kozi Sato bone spozas su kun

linguo skematre esencala.

En tal antologio on ne povis karear anke verko dal multe skriptinta Ido-pioniro ukrainiana Boris

Aaronov. Il multe tradukis, i.a. populala kansoni e lirika verki da Yevtushenko. Il skriptis anke

originale, ma ofte kun tekniko kelke poke rafinita, sen evitar la sufixo-rimi e la duim-rimi (ex.:

Kolda / Oldo), quai es cetere la kustumo dil rusa poezio. Regretinde il semblas kelkafoye tro

emfazema, kun patoso a ni kelke stranjera, qua tamen es faceto en nia internaciona

kaleidoskopo.

Quon ni dicis pri Boris Aaronov es valida anke koncernate Nikolay Gaponenko. Tamen

Gaponenko, anke ukrainiano, verkifis plu multe kam Aaronov en literaturo originala en Ido.

Malgre teknikala manki, lua tradukuri de Taras Shevchenko esas atencinda. En originala poezio il

preferas romantika e patriotika temi, e pro to, ye nia oreli, il es kelke tro bombastika. Polemiko

mem tranchiva en poezio es certe posibla, ma la poeziala tekniko mustas lore esar min kruda, e

la pensi kelke min emocoza e do plu parlaborita.

Latvia, quale Ukrainia, dum multa yari esis bastiono dil Ido-movemento en Uniono Sovietala.

Anke en Latvia ne mankis poeti, quale Valdis Sprogis, poeto kun versifo facila, lejera, forsan

mem troe, pro ecesiva tendenco al rimifo per sufixi. Lua originala poemi es bone strukturizita,

forsan tamen il uzas poka varieso en ritmi. Segun me plu interesiva es lua poemi tradukita, ex.

del letona poetino Aspazija, e poemi populala. Il publisis tre poke: quale omn autori de Uniono

Sovietala, lua verki cirkulas inter amiki ed estimanti nur en manuskriptala formo.

Il ne restis sen sequanto en Letonia ipsa. Me aludas Ausma Pormale, qua mem superiras il ye

teknikala nivelo. Elua poemi es bela florifo poeziala di lirikal inspiro, facita kun libera tekniko,

sen tro granda sorgi pri rimi: T autoro preferas uzar densa e varioza texturo ritmala. Ausma

Pormale es tre interesiva voco, qua meritus plu granda konocesado.

Tre modem aspektas la verki da Mirostaw Wiechowski, poloniano, yuna homo meditoza, kun

kontenaji tre humana, qui atraktas ne nur l' atenco, ma anke la kordio. Il uzas libera versi, kun

tranquila ma apta e varioza ritmi. Ofte il uzas l' imito per soni tra linguo. To es do poezio qua

mustas laute lektesar. Espereble, il duros skriptar en Ido.

∰

Komentaro (2019)

Tazio Carlevaro

Kande, kun Louis Pascau, en kunlaboro kun Andreas Juste, ni decidis prizentar mikra antologieto

de Ido-poeti, ni ne imaginis, ke ta laboro esos tante desfacila. Omno trovesis en mikra revueti, o

en libri ne facile trovebla. Malgre la fakto, ke ta antologieto koncernas moderna Ido-poeti, e ne

le antiqua.

Quik pos l' aparo di ca antologieto en 1981, ni konfrontesis kun til lore ne konocata poetino,

Heidi Neussner. El apartenas certe al generaciono dil Ido-poeti, quin ni examenis en ta tempo.

Tamen, la yari pasis, e ni ne preparis nova edito dil antologieto. Pro diferanta kauzi: la vivo, la

laboro, la saneso. Forsan, koncernante me ipsa, anke la pokopa perdo di intereseso por

interlinguistikala questioni.

Dum ca yari, eventis anke la regretinda morto di Louis Pascau e di Andreas Juste. Ed anke mea

stando ne esas ecelanta. Mea evo montras klare, ke me ne plus esas yuna.

Me do pensis, ke me debas multo ad amba mea mentori di antiqua pasiono. E ke pro to me

povas rieditar l' antologieto. Ma kun l' adjunto da poemo da Heidi Nessner, lore ne konocata da

ni kom poeto.

Quale standas l' Ido-literaturo e l' Ido-kulturo? Quik pos la preparo dil antologieto, me

questionis Andreas Juste pri la destino dil Ido-kulturo, qua a me, lore, semblis deklinar rapide. Il

respondis, mencionante sua konfido al futuro. “Sempre, kande on previdis la fino di Ido, l'

Ido-mondo ritrovis forteso e kapableso rikomencar. Ido ritrovos nova vivo en l' olda radiki”. Me

kelke dubitis pri to, ma ni ne diskutis pluse.

En 1998 mortis Andreas Juste. Cadie, Louis Pascau preske obliviesis dal idista mondo. Malgre lua

ecelanta kurta noveli.

E tamen, Andreas Juste previdis korekte. Nov autori, nov idei, nova spirito. Ma anke nova

maniero difuzar kulturo. Nova kulturala homi, plu interesata al linguo, kam al movemento, plu

aktiva en la produktado di kulturo, kam al propago. Li laboras kun moderna maniero konocigar

sua laboruri: per formati digitala, ne plus — e certe ne nur — per formati antiqua.

Ica fenomenon deskriptis Goncalo Neves en ampla e profunda esayi aparinta en du kayeri di

Literatura Foiro, en qui ni legas pri la renesanco dil Ido-kulturo. Kun altra, nova, forsan stranja,

ma interesiva fenomeno. La fakto, ke kelk autori skriptas anke en Esperanto. E forsan anke en

altra lingui artificala".

Me esperas, ke la cadiala generaciono dil interesata planlinguisti ulfoye anke preparos

antologio.

t Goncalo Neves: Esperanto kaj Ido. Malsamaj vojoj sur Parnason. En “Literatura Foiro”, N. 293 (junio

2018), p. 153-168, een N. 294 (aŭgusto 2018), p. 220-230.

∰∰∰